ΠΕΡΙ ΙΕΡΑΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΩΣ
«Λάβετε Πνεύμα Άγιον· ων αν αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς» — Ιωαν. 20,22-23
❖ Τι είναι η Ιερά Εξομολόγηση;
Η Ιερά Εξομολόγηση είναι ένα από τα Ιερά Μυστήρια της Εκκλησίας μας — το Μυστήριο της Μετανοίας. Είναι η στιγμή εκείνη κατά την οποία ο πιστός παρίσταται ενώπιον του Θεού, με τον ιερέα ως μάρτυρα, και εξαγγέλλει τα αμαρτήματά του με ειλικρίνεια, ταπείνωση και πραγματική μετάνοια, λαμβάνοντας την άφεση διά της χάριτος του Αγίου Πνεύματος μέσω του Πνευματικού Πατρός.
Δεν είναι ψυχοθεραπεία, αν και θεραπεύει. Δεν είναι εξομολόγηση σε έναν άνθρωπο, αν και γίνεται ενώπιον ανθρώπου. Είναι Μυστήριο — δηλαδή μια πράξη στην οποία ενεργεί ο ίδιος ο Θεός με αόρατο αλλά πραγματικό τρόπο, δια της Χάριτος του Αγίου Πνεύματος.
Ο πιστός δεν εξομολογείται στον παπά, αλλά στον Χριστό που παρίσταται αοράτως.
❖ Γιατί χρειαζόμαστε τον ιερέα; Δεν αρκεί η προσευχή μας στον Θεό;
Αυτή είναι μια ερώτηση που πολλοί άνθρωποι υποβάλλουν. Η απάντηση είναι απλή αλλά βαθιά.
Ο Θεός, βεβαίως, ακούει κάθε προσευχή μετανοίας. Αλλά ο ίδιος ο Χριστός επέλεξε να δώσει στους Αποστόλους — και διά αυτών στην Εκκλησία — την εξουσία να συγχωρούν τις αμαρτίες: «Αν τινών αφήτε τας αμαρτίας, αφίενται αυτοίς» (Ιωαν. 20,23). Αυτό δεν είναι ανθρώπινη επινόηση — είναι θεϊκή εντολή και δικαίωμα που έλαβαν οι απόστολοι από τον Κύριο και φτάνει μέχρι τους ιερείς πνευματικούς των ημερών μας.
▸ Ο ιερέας δεν συγχωρεί από μόνος του – αλλά ο Θεός δια του ιερέως.
▸ Η δυσκολία και ταπείνωση που νοιώθει ο πιστός κατά την εξομολόγηση των αμαρτιών του είναι μέρος της θεραπείας, όπως τα φάρμακα που βάζουμε στην πληγή. Μπορεί να είναι καυστικά, αλλά θεραπεύουν και προφυλάσσουν από μόλυνση.
▸ Ο πνευματικός παρέχει καθοδήγηση, στήριξη, επιτίμιο (θεραπευτικό, όχι τιμωρητικό) και πνευματική παρακολούθηση του πιστού.
▸ Η Εξομολόγηση επανεντάσσει τον πιστό στο σώμα της Εκκλησίας — από την οποία η αμαρτία τον είχε απομακρύνει και συγχωρεί πλεόν σ’ αυτήν (δηλαδή την Εκκλησία) όπως τα λοιπά μέλη της Εκκλησίας.
✦ Ο Άγιος Σωφρόνιος Έσσεξ έλεγε: «Όταν εξομολογείσαι, δεν μιλάς στον παπά — μιλάς στον Χριστό που στέκεται εκεί αόρατος. Ο παπάς είναι ο μάρτυς».
❖ Πώς ετοιμαζόμαστε και πώς γίνεται η Εξομολόγηση;
Η σωστή προετοιμασία πριν από την Εξομολόγηση είναι πολύ σημαντική. Η καλή Εξομολόγηση δεν αυτοσχεδιάζεται — προϋποθέτει ταπείνωση και εσωτερική πενυματική εργασία.
▸ Σε ησυχία, ρωτούμε τον εαυτό μας τι αμαρτήσαμε έναντι του Θεού, του πλησίον και του εαυτού μας — σκέψεις, λόγια, πράξεις, παραλείψεις.
▸ Προσευχή: ζητάμε από τον Θεό να μας φωτίσει να δούμε τα πάθη μας με ειλικρίνεια και ταπείνωση.
▸ Κατά την Εξομολόγηση: λέμε τα αμαρτήματά μας απλά, ειλικρινά, χωρίς δικαιολογίες και χωρίς κρύψιμο και χωρίς να κατηγορούμε τους άλλους. Δεν χρειάζεται να μιλήσουμε «θεολογικά» — ο Θεός βλέπει την καρδιά μας.
▸ Αποδεχόμαστε το επιτίμιο με ταπείνωση ως θεραπευτικό φάρμακο και όχι ως τιμωρία και παίρνουμε απόφαση να αλλάξουμε και να πράξουμε «καρπούς μετανοίας».
✦ Αμαρτία αποκρυβείσα σκόπιμα ακυρώνει το Μυστήριο. Ο Άγιος Νικόδημος Αγιορείτης λέει: «Εκείνος που κρύβει αμαρτία εντρεπόμενος τον ιερέα, πρέπει να ξέρει ότι ντρέπεται τον άνθρωπο και παρουσιάζεται εντελώς γυμνός ενώπιον του Θεού».
❖ Πότε πρέπει να εξομολογούμαστε;
Η Εξομολόγηση δεν είναι «έκτακτη ανάγκη» αλλά κανονικός ρυθμός χριστιανικής ζωής. Όπως το σώμα χρειάζεται τακτική καθαριότητα, έτσι και η ψυχή.
▸ Τακτικά, τουλάχιστον κατά τις τέσσερις μεγάλες περιόδους Νηστειών, Πάσχα, Χριστούγεννα, Δεκαπενταύγουστο και Αγίων Αποστόλων — αυτό είναι το ελάχιστο.
▸ Σε περίπτωση σοβαρής πτώσης — αμέσως, χωρίς καθυστέρηση και σίγουρα πριν από τη Θεία Κοινωνία.
▸ Σε κίνδυνο θανάτου ή σοβαρής ασθένειας.
▸ Σίγουρα όσες άλλες φορές νοιώσουμε την πνευματική ανάγκη και υπάρχει η δυνατότητα, αυτό ωφελεί την ψυχή μας στην κάθαρση, στον εντοπισμό και θεραπεία των παθών μας και γενικά την πνευματική πρόοδο και προκοπή.
✦ Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ έλεγε: «Αποκτήστε πνευματικό πατέρα και εξομολογείστε τα πάντα σε αυτόν. Χωρίς Εξομολόγηση η ψυχή μαραίνεται όπως το φυτό χωρίς νερό» και νεκρώνεται.
❖ Πότε δεν τελείται ή δεν ωφελεί η Εξομολόγηση;
Η Εξομολόγηση είναι Μυστήριο — και όπως κάθε Μυστήριο, απαιτεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να είναι αποτελεσματική.
Δεν ωφελεί εάν γίνεται:
▸ Εξομολόγηση εκ συνηθείας, χωρίς πραγματική μετάνοια: τελείται «τυπικά» αλλά δεν ωφελεί πνευματικά.
▸ Εξομολόγηση με την πρόθεση να επαναλάβουμε την ίδια αμαρτία: ο Θεός βλέπει την καρδιά και τις προθέσεις του ανθρώπου.
▸ Εξομολόγηση «βιαστικά» χωρίς προηγούμενη αυτοεξέταση και προσευχή.
▸ Εάν έχουμε αδιαλλαξία ή μνησικακία — πρώτα πρέπει να«διαλλαχθούμε» με τον αδελφό μας (Ματθ. 5,23-24).
✦ Η Εκκλησία με αγάπη μας υπενθυμίζει: «Εάν ουν προσφέρης το δώρόν σου επί το θυσιαστήριον, κακεί μνησθής ότι ο αδελφός σου έχει τι κατά σου, άφες εκεί το δώρόν σου…» (Ματθ. 5,23-24).
❖ Τι είναι το «απόρρητο» της Εξομολόγησης;
Το απόρρητο της Εξομολόγησης είναι ένας από τους απόλυτους νόμους της Εκκλησίας. Ο ιερέας-εξομολόγος δεσμεύεται από θεϊκή εντολή και τους κανόνες της Εκκλησίας μας, να τηρεί απόλυτη σιωπή για ό,τι ακούει στο Μυστήριο. Κανένας λόγος δεν αρκεί για να σπάσει αυτή τη σφραγίδα — ούτε απειλή, ούτε κοσμική νομοθεσία, ούτε εξουσία.
Ο εξομολογούμενος έχει τη βεβαιότητα ότι ό,τι είπε παραμένει κλεισμένο για πάντα — μεταξύ αυτού, του ιερέως δηλαδή και του Θεού. Αυτή η βεβαιότητα είναι απαραίτητη για να μπορεί ο πιστός να μιλά ελεύθερα.
▸ Παραβίαση του απορρήτου συνεπάγεται αυστηρή κανονική ποινή (καθαίρεση του ιερέα).
▸ Ισχύει ακόμα και μετά τον θάνατο εξομολογούμενου ή εξομολόγου.
▸ Δεν υπάρχουν εξαιρέσεις — ούτε για εγκλήματα, ούτε για επίκληση κοινωνικού καλού.
❖ Ποια είναι η σχέση Εξομολόγησης και πνευματικής πατρότητας;
Ο «πνευματικός πατέρας» είναι ένα από τα πιο πολύτιμα δώρα στη χριστιανική ζωή. Δεν είναι απλώς κάποιος που εξομολογούμαστε εδώ κι εκεί — είναι ο σταθερός οδηγός της ψυχής, ο άνθρωπος που μας γνωρίζει βαθιά και μπορεί να μας καθοδηγήσει με σοφία και τον φωτισμό του Θεού.
Η σχέση με τον πνευματικό πατέρα βασίζεται στην εμπιστοσύνη, την ειλικρίνεια, την υπακοή και την αγάπη. Δεν είναι σχέση εξουσίας ή κοινωνικής, ανθρώπινης σχέσης. Είναι σχέση πατρότητας και υιότητας εν Χριστώ.
▸ Συνιστάται η διατήρηση ενός σταθερού πνευματικού. Η συνεχής αλλαγή πνευματικού γιατί δεν μας «αναπαύει» προκαλεί σύγχυση και πνευματική ταλαιπωρία.
▸ Ο πνευματικός σεβόμενος πάντοτε την ελευθερία μας μας βοηθά να ανακαλύψουμε το θέλημα του Θεού και να παίρνουμε αποφάσεις σε δύσκολα θέματα της ζωής μας.
▸ Η σχέση αυτή είναι μακροχρόνια — χτίζεται με χρόνο, εμπιστοσύνη και υπομονή.
✦ Ο Άγιος Πορφύριος έλεγε: «Χωρίς πνευματικό δεν μπορείς να σωθείς εύκολα. Ο πνευματικός είναι ο οδηγός που σε κρατά από το να πέσεις σε χαράδρα».
✦ Τέλος, ο Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ έλεγε ότι πρέπει να θεωρούμε τη συνάντησή μας με τον πνευματικό ως συνάντηση με τον ίδιον τον Θεό. Αναλόγως του πόσο είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε και να πράξουμε τον λόγο του Θεού θα δώσει ο Θεός στον πνευματικό τον κατάλληλο λόγο που χρειαζόμαστε για πνευματική μας ωφέλεια.
