Η πόλη της Αμαθούντος είναι από τις πιο γνωστές αρχαίες πόλεις της Κύπρου· ο ιστορικός Στράβωνας αναφέρεται σ’ αυτήν ενώ ο Κλαύδιος Πτολεμαίος διαιρεί την Κύπρο σε τέσσερις επαρχίες: τη Σαλαμινία, την Παφία, την Αμαθουσία και τη Λαπηθία. Ο Οβίδιος αναφέρει ότι η Αμαθούς ήταν πλούσια σε μέταλλα, και άλλες πηγές αναφέρουν ότι υπήρχε σ’ αυτήν ναός της Αφροδίτης. Το 1975 η Γαλλική σχολή Αθηνών κάτω από τη διεύθυνση των αρχαιολόγων Pierre Aupert και Antoine Hermany αναλαμβάνουν τη συστηματική ανασκαφή της Ακρόπολης της Αμαθούντος και ανακαλύπτουν το ιερό της Αφροδίτης, τη χριστιανική βασιλική του Αγίου Τύχωνος κ.ά. Στον ναό βρίσκονται και οι τάφοι των αγίων Μνημονίου και Τύχωνος καθώς και του αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος Πατριάρχου Αλεξανδρείας που γεννήθηκε και πέθανε στην Αμαθούντα. Στην αρχαία Χριστιανική Βασιλική τα τελευταία χρόνια τελείται αγρυπνία κατά την εορτή του Αγίου Τύχωνος.
Η Αμαθούντα όμως γίνεται πιο γνωστή στον χριστιανικό κόσμο λόγω της επισκοπής της, και των μεγάλων αγίων μορφών που αγίασαν τον θρόνο της όπως των αγίων Τύχωνος και Μνημονίου και των επισκόπων Γερμανού του Β’, Ιωακείμ κ.α. Όταν άρχισε η βυζαντινή περίοδος στην Κύπρο (330-1191 μ.Χ.), η Αμαθούς αποτελούσε μια από τις δεκατέσσερις επαρχίες στις οποίες είχε διαιρεθεί η Κύπρος. Η Αμαθούς παρ’ όλον ότι καταστράφηκε επανειλημμένα από τους σεισμούς του 4ου αι. μ.Χ. και από τις αραβικές επιδρομές κατόρθωσε να επιβιώσει μέχρι το 1191 μ.Χ. οπότε κατελήφθη από τα στρατεύματα του Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου και καταστράφηκε ολοσχερώς.
Η Αμαθούς δέχθηκε πολύ νωρίς το μήνυμα του ευαγγελίου από τους κήρυκες του Χριστιανισμού, παρόλο που συνάντησαν μεγάλη αντίδραση από τους κατοίκους της αφού στην πόλη υπήρχε ναός της Αμαθουσίας Αφροδίτης και γίνονταν μεγάλες γιορτές προς τιμήν της.
Πρώτος πιθανός επίσκοπος Αμαθούντος θεωρείται ο Αριστοκλειανός ο οποίος ήταν λεπρός και θεραπεύθηκε στην Αντιόχεια και στάλθηκε στην Αμαθούντα, «λεπρός ων εκαθαρίσθη εν Αντιοχεία, ον και εσφράγισε Παύλος και Βαρνάβας εις Επίσκοπον, και απέστειλεν εις την κώμην αυτού εν Κύπρω δια το πολλούς Έλληνας υπάρχειν εκεί». Σύμφωνα με το βιβλίο Acta et passio Barnabae, δηλαδή η δράση και το πάθος του Βαρνάβα, οι απόστολοι Βαρνάβας και Μάρκος επισκέφθηκαν τον Αριστοκλειανό που ζούσε σε παρακείμενο στην πόλη σπήλαιο και πήγαν στην Αμαθούντα όπου «εύρον μεγάλην πανήγυριν λατρευτών εορταζόντων τα ανόσια όργια των θεών αυτών». Δεύτερος επίσκοπος Αμαθούντος αναφέρεται ο άγιος Μνημόνιος, τον οποίο διαδέχεται ο άγιος Τύχων.
Η Αμαθούντα αναφέρεται ως επισκοπή και κατά τη Βυζαντινή περίοδο μαζί με τις επισκοπές Κωνσταντίας, Πάφου, Κιτίου, Καρπασίας, Λεδρών, Χύτρων, Λαπήθου, Σόλων, Τριμυθούντος, Ταμασού, Κουρίου, Κερυνείας, Νεαπόλεως και Αρσινόης. Τέταρτος γνωστός επίσκοπός της είναι ο Ηλιόδωρος· αναφορά του ονόματός του γίνεται στα πρακτικά της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου του 451 μ.Χ. Διάδοχός του είναι ο Θεοδόσιος ο οποίος χειροτονήθηκε επίσκοπος Αμαθούντος κατά τη διάρκεια της Δ’ Οικουμενικής Συνόδου από τους εκεί συνηγμένους Κυπρίους επισκόπους πιθανόν λόγω του θανάτου του επισκόπου Ηλιοδώρου. Έκτος γνωστός επίσκοπος Αμαθούντος είναι ο Διονύσιος που μετείχε στη σύνοδο της Ιερουσαλήμ το 536 μ.Χ.
Κατά την περίοδο της Εικονομαχίας (726-843 μ.Χ.), και συγκεκριμένα κατά την έβδομη Οικουμενική σύνοδο η οποία έγινε στη Νίκαια το 787 μ.Χ. και δικαίωσε την τιμητική προσκύνηση των εικόνων, αντιπροσώπευσαν την Εκκλησία της Κύπρου ο Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντίας Κωνσταντίνος, ο Κιτίου Θεόδωρος, ο Αμαθούντος Αλέξανδρος, ο Χύτρων Σπυρίδων, ο Τριμυθούντος Γεώργιος και ο Σόλων Ευστάθιος. Ο Αλέξανδρος είναι ο όγδοος γνωστός επίσκοπος. Επόμενος γνωστός επίσκοπος Αμαθούντος είναι ένας άλλος Ιωάννης ο οποίος έζησε τον 12ον αι. επί αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνού (1143-1180) και ο οποίος καθαιρέθηκε -για άγνωστο σε μας λόγο- από δωδεκαμελή Σύνοδο στην οποία συμμετείχαν ο Κωνσταντίας Ιωάννης ως πρόεδρος και άλλοι ένδεκα επίσκοποι, απόφαση που ακυρώθηκε από τη σύνοδο του Οικουμενικού πατριαρχείου υπό την προεδρία του πατριάρχη Λουκά Χρυσοβέργη κατόπιν προσφυγής του Αμαθούντος προς τον αυτοκράτορα γιατί η σύνοδος που τον καταδίκασε ήταν ελλιπής. Τελευταίος γνωστός επίσκοπος αυτής της περιόδου είναι ο Θεόδουλος κατά το δεύτερο ήμισυ του 12ου αι.
Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας και μετά από την καταστροφή της πόλης, ο ορθόδοξος επίσκοπος Λεμεσού εδρεύει στα Λεύκαρα αλλά φέρει τον τίτλο «Επίσκοπος Αμαθούντος και Πρόεδρος Νεμεσού και Κουρέων».
Μετά την Ανεξαρτησία η ανάπτυξη των δύο πόλεων της Μητροπόλεως Κιτίου, Λάρνακας και Λεμεσού, έκαμε αισθητή την ανάγκη βοηθού επισκόπου, για την καλύτερη διαποίμανσή της νοουμένου ότι ο Μητροπολίτης Κιτίου μοίραζε τον χρόνο του στη Λάρνακα και στη Λεμεσό. Έτσι το 1962 μετά από πρόταση του Μητροπολίτου Κιτίου Ανθίμου εκλέγεται και χειροτονείται στις 19 Αυγούστου 1962, βοηθός επίσκοπος ο Καλλίνικος Μαχαιριώτης με τον τίτλο του Χωρεπισκόπου Αμαθούντος, τίτλος που αναβίωσε ύστερα από τρεις αιώνες. Ο Αμαθούντος Καλλίνικος υπηρέτησε την επισκοπή μέχρι το 1973. Πέθανε τον Ιούλιο του 1993.
Η επισκοπή Αμαθούντος απέκτησε ξανά κανονικό Ποιμένα και επίσκοπο, «εν κανονικοίς ορίοις, κατά την αρχαίαν ημών παράδοσιν», τον Ηγούμενον της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Μέσα Ποταμού, Αρχιμανδρίτην Νικόλαον, ο οποίος στις 22 Μαΐου 2007 κατόπιν εισηγήσεως του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Λεμεσού κ.κ. Αθανασίου εξελέγη από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Κύπρου Χωρεπίσκοπος Αμαθούντος και χειροτονήθηκε την 10ην Ιουνίου 2007.
